Przenoszenie pozwolenia wodnoprawnego

Przenoszenie pozwolenia wodnoprawnego

Z mojej praktyki zawodowej wiem, że procedura przenoszenia praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego nie jest do końca jasna i rodzi wiele problemów interpretacyjnych, a w konsekwencji praktycznych. Ale zanim przejdę do meritum, pokrótce wyjaśnię, czym w ogóle jest pozwolenie wodnoprawne i kiedy może być ono potrzebne.

Pozwolenie wodnoprawne – co to jest?

Sytuacje, w których wymagane jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego określone zostały w art. 122 ustęp 1 i 2 ustawy Prawo wodne. Najważniejsze z nich i najczęściej występujące w toku realizowania inwestycji komercyjnych to:

1/ szczególne korzystanie z wód (korzystanie z wód wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, polegające m.in. na wprowadzaniu ścieków do wód i do ziemi oraz poborze i odprowadzaniu wód powierzchniowych i podziemnych – zgodnie z art. 37 ustawy Prawo wodne),

2/ wykonanie urządzeń wodnych (urządzeń służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, takich jak np.: budowle przeciwpowodziowe i regulacyjne, kanały, rowy oraz wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód – definicja przewidziana jest w art. 9 ustęp 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne),

3/ wprowadzenia do urządzeń kanalizacyjnych ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego.

Podkreślenia wymaga, że jeżeli dla danego rodzaju inwestycji konieczne jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego, to winno to nastąpić przed złożeniem przez inwestora wniosku o wydanie pozwolenia na budowę. Zgodnie bowiem z art. 32 ustęp 1 pkt 2 ustawy – Prawo budowlane, pozwolenie na budowę może być wydane po uprzednim uzyskaniu, wymaganych przepisami szczególnymi, pozwoleń, uzgodnień lub opinii innych organów – chodzi tu właśnie m. in. o pozwolenie wodnoprawne. Skłaniam się ku stwierdzeniu, że inaczej sprawa wygląda w razie pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego korzystania ze środowiska – ono na etapie występowania o pozwolenie na budowę nie będzie konieczne, a dopiero przed przystąpieniem do użytkowania obiektu (eksploatacji).

Kolejna istotna rzecz: pozwolenie wodnoprawne nie jest związane z własnością konkretnej nieruchomości, co zostało potwierdzone w orzecznictwie i doktrynie. Konsekwencje tego są ważkie, bowiem oznacza to, iż przeniesienie własności nieruchomości (pod różnym tytułem) nie skutkuje przeniesieniem pozwolenia wodnoprawnego. Innymi słowy: nabywasz nieruchomość, ale pozwolenie wodnoprawne pozostaje przy dotychczasowym właścicielu (przy założeniu, że on je uzyskał).

W praktyce obrotu gospodarczego, dla zabezpieczenia interesów inwestorów, schemat realizowania inwestycji komercyjnych często przybiera następującą postać: dotychczasowy właściciel (sprzedający) zobowiązuje się uzyskać pozwolenie wodnoprawne i pozwolenie na budowę, następnie strony zawierają umowę sprzedaży oraz umowę o roboty budowlane, w której wykonawcą jest sprzedający. W takim układzie, aby uniknąć ewentualnej kary za korzystanie ze środowiska bez wymaganego zezwolenia przez nabywcę (inwestora), konieczne jest przeniesienie na niego praw i obowiązków z uprzednio wydanego i już funkcjonującego pozwolenia wodnoprawnego.

Przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego – procedura, problemy praktyczne

Punktem wyjścia jest art. 134 ustawy Prawo wodne:

Art. 134.

1. Następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia, z zastrzeżeniem ust. 2. 

2. Jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie – Prawo ochrony środowiska. 3.   Do przejęcia praw i obowiązków, wynikających z pozwolenia na wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych, będących własnością innych podmiotów, ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, przepisy ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Przejęcie praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego odbywa się w dwóch odmiennych trybach, w zależności od tego, co jest jego przedmiotem. Co do zasady, przejęcie następuje w razie wystąpienia tzw. następstwa prawnego. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy przepis prawa przewiduje, że dany podmiot wstępuje w sytuację prawną innego podmiotu, będąc niejako jego “kontynuatorem”. Tytułem przykładu można wskazać na art. 494 ustęp 1 i 2 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym:

Art. 494. [Sukcesja uniwersalna praw i obowiązków] 

§ 1. Spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. 

§ 2. Na spółkę przejmującą albo spółkę nowo zawiązaną przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej.

Inaczej sprawa wygląda, gdy pozwolenie wodnoprawne obejmuje eksploatację instalacji – w takim wypadku przejęcie praw i obowiązków odbywa się zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska (konkretnie art. 189 i nast. tejże ustawy), zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 134 ustęp 2 ustawy Prawo wodne. W tym miejscu należy wyjaśnić, że pojęcie “instalacja” (definicja w art. 3 pkt 6 ustawy Prawo ochrony środowiska) obejmuje m. in. urządzenie wodne, o którym mowa w ustawie Prawo wodne.

Art. 189.     

Pozwolenie może być wydane na wniosek zainteresowanego uzyskaniem tytułu prawnego do instalacji lub jej oznaczonej części.

Art. 190. 

1. Zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji może złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji.    

2. Przeniesienie praw i obowiązków jest możliwe tylko wtedy, gdy nabywca daje rękojmię prawidłowego wykonania tych obowiązków.

3. Przeniesienie lub odmowa przeniesienia praw i obowiązków następuje w drodze decyzji.

4. Nabywca, o którym mowa w ust. 1, przejmuje wszystkie obowiązki ciążące w związku z eksploatacją instalacji na poprzednio prowadzącym instalację, wynikające z pozwolenia i przepisów ustawy oraz ustawy – Prawo wodne i przepisów ustawy o odpadach.

5. W razie podjęcia decyzji, o której mowa w ust. 3, organ właściwy do wydania pozwolenia może w tej decyzji orzec o obowiązku ustanowienia zabezpieczenia roszczeń lub zmienić uprzednio określone warunki zabezpieczenia roszczeń; przepisy art. 187 stosuje się odpowiednio.

Choć na pierwszy rzut oka ww. przepisy są jasne, to praktyka pokazuje, że przepisy przepisami, a organy  (najczęściej starostowie) nierzadko mają problem z ich zastosowaniem.

W swojej pracy zawodowej zetknąłem się m. in. z taką oto ciekawą interpretacją ww. przepisów przez organy administracji publicznej:

1. starosta miasta X wydał decyzję przenoszącą prawa i obowiązki z pozwolenia wodnoprawnego dot. eksploatacji instalacji, w sytuacji, gdy podmiot A (adresat pozwolenia wodnoprawnego) sprzedał nieruchomość podmiotowi B, a strony w umowie sprzedaży postanowiły, że wydanie nieruchomości dopiero nastąpi. Na uzasadnienie decyzji starosta stwierdził, że skoro nie doszło do wydania nieruchomości przed złożeniem wniosku o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego, to spełnione są przesłanki przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego, wynikające z art. 189 i 190 ustawy Prawo wodne.

2. starosta miasta Y w decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego w zakresie dotyczącym eksploatacji instalacji, niejako na marginesie, w jej uzasadnieniu stwierdził, że brak jest podstaw do przeniesienia praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego w zakresie dotyczącym budowy urządzenia wodnego, gdyż przy sprzedaży nieruchomości przeniesienie następuje z mocy prawa, a więc w trybie określonym w art. 134 ustawy Prawo wodne, gdyż mamy wówczas do czynienia z następstwem prawnym.

Pierwszy przypadek jest zdumiewający, a decyzja starosty winna być oceniona jako rażące naruszenie prawa. Fakt, że nie nastąpiło jeszcze wydanie nieruchomości, nie oznacza, że przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego następuje przed nabyciem instalacji. Interpretacja zastosowana przez organ nijak się ma do art. 155 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wyraźnie stanowi, że “Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły”. A więc wydanie rzeczy nie ma tu nic do rzeczy, gdyż do nabycia nieruchomości (a także instalacji, bo jest ona częścią składową nieruchomości) doszło przed złożeniem wniosku o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego! W konsekwencji decyzja ta jest wadliwa.

Co do drugiej sytuacji, to organ również popełnił błąd poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż w przypadku sprzedaży nieruchomości (w tym instalacji w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska) mamy do czynienia z następstwem prawnym, co skutkuje zastosowaniem art. 134 ustęp 1 ustawy Prawo wodne. W doktrynie i orzecznictwie przesądzono, że w takim wypadku nie zachodzi następstwo prawne, a więc przeniesienie praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego (innego niż na eksploatację instlacji) nie następuje z mocy prawa tylko dlatego, że doszło do zbycia nieruchomości.

Wypada to tak spuentować: szkoda, że niektóre organy administracji publicznej mają problem ze stosowaniem prawa…

Sukcesja z art. 494 k.s.h. a przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego eksploatacji instalacji

Kolejna istotna kwestia dotyczy relacji pomiędzy art. 494 k.s.h. przewidującym sukcesję praw i obowiązków w przypadku łączenia się spółek, a art. 189 i nast. ustawy Prawo ochrony środowiska, regulującymi tryb procedowania, gdy pozwolenie wodnoprawne obejmuje eksploatację instalacji. Póki co doczekaliśmy się orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 494 § 2 k.s.h. nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku z dnia 24.04.2007 r., sygn. II OSK 674/06 NSA stwierdził, że jeśli spółka przejmująca nie złoży wniosku o przeniesienie praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego obejmującego eksploatację instalacji przed przejęciem spółki przejmowanej, to pozwolenie to wygasa i nie może być przedmiotem sukcesji. W związku z wydaniem tego orzeczenia pojawiły się w piśmiennictwie głosy przeciwne, moim zdaniem całkiem zasadne. Poglądy te sprowadzają się do tego, że za zastosowaniem w takich okolicznościach art. 494 § 2 k.s.h przemawia brzmienie art. 193 ustęp 5 ustawy Prawo ochrony Środowiska, zgodnie z którym pozwolenie wodnoprawne nie wygasa m. in. w razie połączenia się spółek. A zatem skoro nie wygasa, a spółka przejmująca wstępuje w ogół praw i obowiązków spółki przejmowanej, to spółka przejmująca staje się adresatem tego pozwolenia (wskutek połączenia spółka przejmowana traci przecież byt prawny).

Write a Reply or Comment